يكى از پادشاهان ايران موسوم به جهان شاه در سال هشتصد و هفتاد و هشت قمرى مسجدى ساخت كه به نام مسجد كبود « 1 » معروف است . اين مسجد داراى دو منارهء كوچك مىباشد ، و دو منارهء ديگر كه از نظر فنّى داراى خصوصيّتى ممتاز است و از نظر بلندى و قطر با منارهء كوچك موافقت ندارد بر آنها قرار گرفته ، چنان كه مناره‌هاى كوچك به جاى پايهء مناره‌هاى بزرگ محسوب مىشود . تبريز سه بيمارستان دارد كه به خوبى از آنها نگهدارى مىشود و همه پاكيزه و تميزند . در آنها كسى را نمىخوابانند اما به هر كس كه آن‌جا بيايد دو نوبت غذا مىدهند . به اين بيمارستانها آش داكن مىگويند ، يعنى جايى كه اطعام مىكنند . در انتهاى شهر ، در طرف مغرب ، روى يك كوه كوچك زيارتگاه بسيار زيبايى است كه عين على يعنى چشم على ناميده مىشود . ايرانيان مىگويند كه حضرت على داماد پيغمبر زيباترين مردانى بوده كه در سراسر دنيا پا به عالم هستى نهاده است ؛ و هر وقت بخواهند زيبايى كسى را بستايند مىگويند اين عين على است . اين ساختمان زيارتگاه و در عين حال محلّ تفريح مردم تبريز است . بيرون شهر و در طرف مشرق ويرانه‌هاى يك قلعهء بزرگ ديده مىشود كه به آن قلعهء رشيديه مىگويند . اين قلعه را خواجه رشيد الدّين صدر اعظم غازان‌خان در حدود چهار صد سال پيش ساخته است ، غازان خان چون معتقد بود يك وزير نمىتواند تمام امور كشور را به درستى اداره كند دو صدر اعظم براى خود انتخاب كرد . شاه عباس كبير پس از معاينهء خرابه‌هاى اين قلعه عظيم چون تشخيص داد محل آن براى ايجاد يك شهر بزرگ بسيار مناسب است در حدود صد سال پيش دستور داد رشيديه را از نو آباد كنند . امّا پس از مرگ وى جانشينانش مصلحت آن ديدند كه قلعه ، همچنان ويران بماند . تركان عثمانى طىّ ساليانى كه بر تبريز تسلّط داشتند قلاع و استحكاماتى بنا نهادند كه ويرانه‌هاى آنها به جاست . پيرامون تبريز هيچ نقطهء مناسب ، اعم از قلّه كوه يا تپه نيست كه بر آن ويرانه‌هاى برجها ، باروها و قلعه‌هاى كوچك نباشد . در بيشتر اين خرابه‌ها به نظر تحقيق و تأمّل نگريسته‌ام ، كاويده‌ام و جستجو كرده‌ام ، اما هيچ‌گونه آثار عتيقه در آنها نيافته‌ام ، آنچه به دستم آمده جز سنگ و آجر نبوده است .

--> ( 1 ) - مسجد كبود كه وسيله دختر يا زن جهانشاه قره‌قويوئلو ( 1467 - 1417 ميلادى - 846 - 795 خورشيدى ) ساخته شده در حال حاضر خراب است .